Adini duydugumuz zaman ister istemez tebessum ettigimiz isim ; nasreddin hocadir.
NASREDDIN HOCA DUNYACA TANINMIS TURK MIZAH ( GULMECE ) ADAMIDIR. DORT YANI ACIK, FAKAT KAPISINDA KOCAMAN bir kilit asili turbesi aksehirdedir.
timurlenk'le, hirsizlarla, esegi, karisi ve komsulariyla ve benzeri ilgili yuzlerce fikra ona mal edilerek anlatilir. nasreddin hoca fikralari adi altinda yuzlerce kitap yayinlanmistir.
bu fikralarda nasreddin hoca temiz yurekli saf gorunusu altinda zeki, kurnaz, bilgin ve bilge kisidir. bu tur fikralar nasreddin hocaya ; oruc yeme, icki icme, din ve tanri konularinda serbest davranisli kisiler ve benzerleri ile ilgili fikralar bektasi'ye, sarhoslukla ilgili fikralar bekri mustafa'ya mal edilir.
turk halk edebiyati gulmece yonunden cok zengindir.incili cavus, laz (karadeniz ) , yahudi , arnavut ve benzerleri fikralariyla unlu kisilerle ilgili fikralar gibi daha pekcok cesitten fikralar vardir.
nasreddin hocanin hayati
anadolu'da yetisen , nukteleriyle meshurveli, hayati hakkinda riyavetlere gore, 1208 yilinda sivrihisara bagli hartu koyunde dogmus, 1284'de aksehir'de vefat etmistir. turbesi aksehir'dedir. selcuklular devrinde yasamistir.
ilk tahsilini, dogdugu koyde imamlik yapan, babasi abdullah efendiden gordu. daha sonra sivrihisar ve konya medreselerinde ilim ogrendi. tahsilini tamamladiktan sonra babasinin yerine koyunde imamlik yapti. bu vazifeden baska kadi yardimciligi ve medrese hocaligida yapan nasreddin hoca, tasavvuf ilmini seyid muhammed hayrani'den ogrenmistir.
nasreddin hoca, yuzyillardan buyana butun turk dunyasinda birinci derecede bir fikra tipi olmustur. turbesi aksehir'de olmasina ragmen butun turk dunyasi kensisine sahip cikmis ve onun icin makamlar yapilmistir.
bu sebeple bazi yerde MOLLA NASREDDIN , bazi yerde hace nasreddin , bazi yerde nasreddin hoca denilmistir, ama kultur taslarimizdan biri olarak kalmistir. yuzyillarca sohbetlerimize nese katmis ve koskoca bir milletin hemen her ferdi adini duydugunda tebessum edebilmistir. bu vasfiyla turk milletinin zeka inceligini, nukte gucunu en iyi yansitan kisi ozelligine sahip olmustur. boyle olmasina ragmen ona iran ve yunan milletleride sahip cikmaya calismistir. nasreddin hoca cesitli fikrala dayanilarak, timur han'in muasiri olarak dusunulmektedir. halbuki yazili kaynaklarda , o devre ait hic bir nasreddin hoca yazma kulliyati yoktur.
timur han'in muasiri, anadolu'da cesitli emirlere musavirlik yapmis olan sair ahmedi'dir. cemsid u hursid ve iskendername adli esrleri meshurdur. yildirim bayezid han timur han'a maglub olduktan sonra , ahmedi timu han'in yaninda kalmistir. ikisi arasinda gecen konusmalarda gecen nukteler, taslamalar sonradan nasreddin hoca'ya isnad edilmisir.
timur han'in anadolu'ya gelirken getirdigi bir fil, halkin bagini bahcesini tahrip eder. ahali timur han'a fil konusunda gidip durumu bildirmek icin nasreddin hoca'ya giderler, birlikte yola cikarlar. hoca timur han'in huzuruna vardiginda , ardinda kimsenin olmadigini gorur, sultan istegini sorunca :
- sultanim der, ahalinin bir istegi var. getirdiginiz filin cani sikiliyormus, mumkunse yanina bir iki arkadas bulsaniz, der.
nasreddin hoca , omrunu insanlara dogru yolu gostermeye adamis, iyilikleri bildiren , dogruya sevkeden ve kotuluklerden sakinan bir velidir. bu isi yaparken kendisine has bir uslup kullanmistir. bu usul : dogruyu halkin anlayacagi bir dil ve uslup ile gayet manidar latifeler halihde kisaca dile getirmesidir. o'nun latifelerinin her biri hikmet ve ibret dolu birer atasozu olup, keskin bir zeka ve selim bir aklin mahsuludur. ayrica fikralarinin aciklamalarida yapilmistir.